കൈ ഉയര്‍ത്തി പ്രാര്‍ഥിക്കല്‍




ചോദ്യം :

നമസ്‌കാര ശേഷമുള്ള പ്രാര്‍ഥനയില്‍ കൈ ഉയര്‍ത്താന്‍ പാടില്ല എന്നൊരു വാദം കേള്‍ക്കാനിടയായി. അല്‍ബാനിയുടെ ചില ഫത്‌വകളും ഇതിന്‌ തെളിവായി ഉദ്ധരിക്കുന്നുണ്ട്‌. പ്രാര്‍ഥനയ്‌ക്ക്‌ കൈ ഉയര്‍ത്തുന്നതില്‍ പ്രവാചകചര്യയില്ലേ? പ്രാര്‍ഥനയ്‌ക്കു ശേഷം കൈ മുഖത്ത്‌ തടവുന്നത്‌ സുന്നത്താണോ?

ഉത്തരം :

നമസ്‌കാര ശേഷം പ്രാര്‍ഥിക്കാന്‍ നബി(സ) നിര്‍ദേശിച്ചതായി ധാരാളം ഹദീസുകളുണ്ടെങ്കിലും അതിലൊന്നും കൈ ഉയര്‍ത്തണമെന്നോ ഉയര്‍ത്തരുതെന്നോ പറഞ്ഞിട്ടില്ല. അതിനാല്‍ കൈ ഉയര്‍ത്തിയാലും ഇല്ലെങ്കിലും കുറ്റമില്ലെന്ന്‌ മനസ്സിലാക്കാനാണ്‌ ന്യായം കാണുന്നത്‌. പ്രാര്‍ഥനയില്‍ കൈ ഉയര്‍ത്തുന്നതിനെ പ്രത്യേക സന്ദര്‍ഭം പറയാതെ നബി(സ) പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചതായി വ്യക്തമാക്കുന്ന ഹദീസ്‌ ഉള്ളതിനാല്‍ നമസ്‌കാര ശേഷമുള്ള പ്രാര്‍ഥനയിലും കൈ ഉയര്‍ത്താവുന്നതാണെന്ന്‌ ഒരാള്‍ മനസ്സിലാക്കിയാല്‍ അയാള്‍ ആക്ഷേപാര്‍ഹനല്ല. നമസ്‌കാരശേഷം നബി(സ) കൈ ഉയര്‍ത്തി പ്രാര്‍ഥിച്ചുവെന്നോ അങ്ങനെ ചെയ്യാന്‍ കല്‌പിച്ചുവെന്നോ പ്രാമാണികമായ ഹദീസില്‍ ഇല്ലാത്തതിനാല്‍ അത്‌ അനാചാരമാണെന്നാണ്‌ ചില പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായം. ദ്വുഹ്‌റിന്‌ ശേഷം രണ്ടു റക്‌അത്ത്‌ സുന്നത്ത്‌ നമസ്‌കാരം പ്രബലമായ ഹദീസിലുണ്ട്‌. ആ നമസ്‌കാരത്തില്‍ കുപ്പായം ഇടണമെന്നോ ഇടരുതെന്നോ തല മറയ്‌ക്കണമെന്നോ മറയ്‌ക്കരുതെന്നോ നബി(സ) നിര്‍ദേശിച്ചിട്ടില്ല. അതിനാല്‍ കുപ്പായമിട്ടുകൊണ്ടോ തല മറച്ചുകൊണ്ടോ ആ സുന്നത്ത്‌ നമസ്‌കാരം നിര്‍വഹിക്കുന്നത്‌ അനാചാരമാണെന്ന്‌ വാദിക്കുന്നതു പോലെയാണ്‌ കൈ ഉയര്‍ത്തി പ്രാര്‍ഥിക്കല്‍ അനാചാരമാണെന്ന വാദം. ഇസ്‌ലാമില്‍ ഇല്ലാത്ത ഒരു മതാചാരം ഉണ്ടാക്കലാണ്‌ ബിദ്‌അത്ത്‌ അഥവാ അനാചാരം. കുപ്പായമിട്ടുകൊണ്ട്‌ നമസ്‌കരിക്കലോ കൈ ഉയര്‍ത്തി പ്രാര്‍ഥിക്കലോ ഒരു പുതിയ മതാചാരം ഉണ്ടാക്കല്‍ എന്ന വകുപ്പില്‍ ഉള്‍പ്പെടുകയില്ലെന്നാണ്‌ `മുസ്‌ലിം' കരുതുന്നത്‌. കൈ ഉയര്‍ത്താതെ പ്രാര്‍ഥിക്കലും അനാചാരമാവില്ല. പ്രാര്‍ഥനയ്‌ക്ക്‌ ശേഷം മുഖം തടവുന്നത്‌ സുന്നത്താണെന്ന്‌ പറയാന്‍ പ്രബലമായ തെളിവില്ല.

മഅ്‌മൂമും സൂറത്തും തശഹ്‌ഹുദും




ചോദ്യം :

ഇമാമിന്റെ കൂടെ അവസാന രണ്ട്‌ റക്‌അത്ത്‌ നമസ്‌കരിച്ച മഅ്‌മൂം ബാക്കിയുള്ള രണ്ട്‌ റക്‌അത്ത്‌ നമസ്‌കരിക്കുമ്പോള്‍ ഫാത്തിഹക്ക്‌ ശേഷം സൂറത്തുകള്‍ ഓതുന്നത്‌ സുന്നത്തുണ്ടോ? ഇമാമിന്റെ കൂടെഒരിക്കല്‍ തശഹ്‌ഹുദ്‌ മുഴുവന്‍ ചൊല്ലിയ ആള്‍ എന്നതിനാല്‍ പിന്നെ അയാള്‍ തശ്‌ഹ്‌ഹുദ്‌ മുഴുവന്‍ ചൊല്ലേണ്ടതുണ്ടോ ?

ഉത്തരം :

ഇമാമായാലും മുഅ്‌മൂമായാലും ഓരോരുത്തരുടെയും നമസ്‌കാരത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ രണ്ടു റക്‌അത്തില്‍ മാത്രമാണ്‌ സൂറത്ത്‌ ഓതേണ്ടത്‌. ഇമാമിനെ മൂന്നാമത്തെ റക്‌അത്തില്‍ ഒരാള്‍ തുടര്‍ന്നാല്‍ അത്‌ അയാളുടെ ആദ്യത്തെ റക്‌അത്താണ്‌. സൗകര്യപ്പെട്ടാല്‍ അയാള്‍ക്ക്‌ അതിലും അടുത്ത റക്‌അത്തിലും സൂറത്ത്‌ ഓതാം. എന്നാല്‍ ഇമാം സലാം വീട്ടിയ ശേഷം അയാള്‍ നമസ്‌കരിക്കുന്നത്‌ അയാളുടെ അവസാനത്തെ റക്‌അത്തുകളാണ്‌. അവയില്‍ സൂറത്ത്‌ ഓതാവുന്നതല്ല. ആദ്യ റക്‌അത്തുകളില്‍ സൂറത്ത്‌ ഓതാന്‍ സൗകര്യം ലഭിക്കാത്തവര്‍ പകരം അവസാനത്തെ റക്‌അത്തുകളില്‍ ഓതണമെന്ന്‌ നബി(സ) നിര്‍ദേശിച്ചിട്ടില്ല. ഏതൊരാളുടെയും നമസ്‌കാരത്തിലെ അവസാന റക്‌അത്തില്‍ തശഹ്‌ഹുദും സ്വലാത്തും ചൊല്ലണമെന്നാണ്‌ പ്രബലമായ ഹദീസുകളില്‍ നിന്ന്‌ വ്യക്തമാകുന്നത്‌. തശഹ്‌ഹുദ്‌ മുഴുവന്‍ എന്നാല്‍ വഅശ്‌ഹദു അന്ന മുഹമ്മദന്‍ റസൂലുല്ലാഹ്‌ എന്നതുവരെയാണ്‌. അതില്‍ നിന്ന്‌ ഏതെങ്കിലും ഭാഗം ഉപേക്ഷിക്കാവുന്നതല്ല. സ്വലാത്തിന്റെ ഏറ്റവും ചുരുങ്ങിയ രൂപം അല്ലാഹുമ്മ സ്വല്ലി അലാ മുഹമ്മദ്‌ എന്നാണ്‌. എന്നാല്‍ നബി(സ) പഠിപ്പിച്ചപോലെ ഇന്നക ഹമീദുന്‍ മജീദ്‌ വരെ ചൊല്ലുന്നതാണ്‌ പുണ്യകരം. ഇമാമിനോട്‌ കൂടെ നേരത്തെ തശഹ്‌ഹുദ്‌ ചൊല്ലിയതുകൊണ്ട്‌ അവസാനത്തെ റക്‌അത്തില്‍ തശഹ്‌ഹുദ്‌ ചൊല്ലാനുള്ള മഅ്‌മൂമിന്റെ ബാധ്യത ഒഴിവാകുകയില്ല.

കരിംജീരകം സര്‍വരോഗ സംഹാരിയോ ?




ചോദ്യം :

കരിംജീരകം മരണമല്ലാത്ത എല്ലാ രോഗത്തിനും ശമനം നല്‌കുമെന്ന്‌ നബി(സ) പറഞ്ഞതായി ബുഖാരി, മുസ്‌ലിം പോലുള്ള ഹദീസ്‌ ഗ്രന്ഥങ്ങളില്‍ കാണുന്നു. മുസ്‌ലിംകള്‍ക്ക്‌ ഏത്‌ രോഗം ബാധിച്ചാലും കരിംജീരകം ഉപയോഗിച്ചാണോ ചികിത്സിക്കേണ്ടത്‌?

ഉത്തരം :

നബി(സ) പല വസ്‌തുക്കളുടെയും ഔഷധഗുണങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച്‌ പരാമര്‍ശിച്ചതായി ബുഖാരിയും മുസ്‌ലിമും മറ്റും റിപ്പോര്‍ട്ട്‌ ചെയ്‌ത ഹദീസുകളില്‍ കാണാം. ഇതൊക്കെ അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന്‌ വഹ്‌യ്‌ (ദിവ്യബോധനം) നല്‌കിയതായിരിക്കാനും അദ്ദേഹം അനുഭവങ്ങളില്‍ നിന്ന്‌ നിരീക്ഷിച്ചു മനസ്സിലാക്കിയതാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്‌. ഈന്തപ്പനയുടെ പരാഗണത്തെപ്പറ്റി നബി(സ) പറഞ്ഞ അഭിപ്രായം അല്ലാഹു അറിയിച്ചതല്ല, സ്വന്തം നിഗമനമായിരുന്നുവെന്നാണ്‌ തല്‍സംബന്ധമായ ഹദീസില്‍ നിന്ന്‌ ഗ്രഹിക്കാവുന്നത്‌. ``നിങ്ങളാണ്‌ നിങ്ങളുടെ ദുന്‍യാവിനെപ്പറ്റി കൂടുതല്‍ അറിവുള്ളവര്‍'' എന്ന്‌ നബി(സ) പറഞ്ഞതിന്റെ താല്‌പര്യം ലൗകിക വിഷയങ്ങളില്‍ അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന മതപരമല്ലാത്ത അഭിപ്രായം ആത്മനിഷ്‌ഠമായ നിഗമനം ആയിരിക്കാന്‍ സാധ്യതയുണ്ട്‌ എന്നത്രെ. എല്ലാ രോഗത്തിനും ശമനം എന്നതിനെ സംബന്ധിച്ച്‌ പൂര്‍വിക പണ്ഡിതന്മാര്‍ വ്യത്യസ്‌ത വീക്ഷണങ്ങള്‍ പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. അത്‌ അക്ഷരാര്‍ഥത്തില്‍ തന്നെ ആയിരിക്കാന്‍ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന്‌ അഭിപ്രായപ്പെട്ടവരും അവരുടെ കൂട്ടത്തിലുണ്ട്‌.

ഒരു മരുന്ന്‌ എല്ലാ രോഗങ്ങളുടെയും ശമനത്തിന്‌ സഹായകമാവുക എന്നത്‌ അസംഭവ്യമല്ല. കാരണം, എല്ലാ രോഗങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാന കാരണം ശരീരകോശങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന അപചയമാണ്‌. കോശങ്ങള്‍ക്ക്‌ ഊര്‍ജസ്വലത നല്‌കുന്നതോ കോശങ്ങളില്‍ നിന്ന്‌ സൂക്ഷ്‌മ വിഷാംശങ്ങള്‍ നീക്കം ചെയ്യാന്‍ സഹായിക്കുന്നതോ ആയ ഔഷധം എല്ലാ രോഗങ്ങളുടെയും ശമനത്തിന്‌ ഉപകരിച്ചുകൂടായ്‌കയില്ല. കരിംജീരകത്തിന്റെ ഔഷധഗുണങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച്‌ പൂര്‍വികരും ആധുനികരുമായ വൈദ്യന്മാര്‍ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. കരിംജീരകവും അതിന്റെ എണ്ണയും മുഖേന രോഗശമനം ലഭിച്ച ചില അനുഭവസ്ഥരെ കേള്‍ക്കാനും അവസരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. ഇതിന്‌ ഒരു മറുവശവുമുണ്ട്‌. ഏത്‌ വിശിഷ്‌ട ഔഷധവും ചിലര്‍ക്ക്‌ ചിലപ്പോള്‍ ഫലിച്ചില്ലെന്ന്‌ വരാം എന്നതത്രെ അത്‌. അതിന്‌ ഔഷധത്തിന്റെ ഫലരാഹിത്യമല്ലാത്ത മറ്റു പല കാരണങ്ങളും ഉണ്ടാകാം. മുസ്‌ലിംകളെല്ലാവരും എല്ലാ രോഗങ്ങള്‍ക്കും ഒരേ മരുന്ന്‌ തന്നെ കഴിക്കണമെന്ന്‌ അല്ലാഹുവോ റസൂലോ(സ) വിധിച്ചിട്ടില്ല. ഈ ഹദീസിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ പണ്ഡിതന്മാര്‍ അങ്ങനെ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുമില്ല.

സ്‌നേഹത്തിന്റെയും സംതൃപ്‌തിയുടെയും പാരസ്‌പര്യം




അല്ലാഹുവെ അത്യധികം ഭയപ്പെടേണ്ടതാണ്‌ എന്ന ആശയം ഭക്തരായ മുസ്‌ലിംകളുടെയെല്ലാം മനസ്സുകളെ ഗണ്യമായി സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. അല്ലാഹു കഠിനമായി ശിക്ഷിക്കുന്നവനാണെന്ന്‌ പല ഖുര്‍ആന്‍ സൂക്തങ്ങളിലും വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുള്ളതുകൊണ്ടും, മനുഷ്യരെ ഭയപ്പെടാതെ അല്ലാഹുവെ ഭയപ്പെടണമെന്ന്‌ ഖുര്‍ആനില്‍ (5:44) ആഹ്വാനം ചെയ്‌തിട്ടുള്ളതു കൊണ്ടും അല്ലാഹുവെ സംബന്ധിച്ച ഭയം വിശ്വാസികളുടെ മനസ്സില്‍ നിന്ന്‌ വിട്ടുപോകാന്‍ പാടില്ല. ഇതുപോലെ തന്നെ വിശുദ്ധ ഖുര്‍ആനില്‍ വ്യക്തമാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള കാര്യമാണ്‌ സത്യവിശ്വാസികള്‍ അല്ലാഹുവോട്‌ അത്യധികം സ്‌നേഹമുള്ളവരായിരിക്കണം എന്നത്‌. അല്ലാഹുവോടുള്ളത്രയോ അതിലേറെയോ സ്‌നേഹം മറ്റാരോടും ഉണ്ടാകാന്‍ പാടില്ലെന്നതും.

``അല്ലാഹുവിന്‌ പുറമെയുള്ളവരെ അവന്‌ സമന്മാരാക്കുന്ന ചില ആളുകളുണ്ട്‌. അല്ലാഹുവെ സ്‌നേഹിക്കുന്നതുപോലെ ഈ ആളുകള്‍ അവരെയും സ്‌നേഹിക്കുന്നു. എന്നാല്‍ സത്യവിശ്വാസികള്‍ അല്ലാഹുവോട്‌ അതിശക്തമായ സ്‌നേഹമുള്ളവരത്രെ'' (വി.ഖു 2:165). ``സത്യവിശ്വാസികളേ, നിങ്ങളില്‍ ആരെങ്കിലും തന്റെ മതത്തില്‍ നിന്ന്‌ പിന്തിരിഞ്ഞു കളയുന്നപക്ഷം അല്ലാഹു സ്‌നേഹിക്കുന്നവരും അല്ലാഹുവെ സ്‌നേഹിക്കുന്നവരുമായ ഒരു ജനവിഭാഗത്തെ അല്ലാഹു പകരം കൊണ്ടുവരുന്നതാണ്‌.'' (വി.ഖു 5:54, 9:24) സൂക്തത്തില്‍ മാതാപിതാക്കളും മക്കളും ഉള്‍പ്പെടെ മനുഷ്യര്‍ ഏറെ സ്‌നേഹിക്കുന്ന പലതും എടുത്തുപറഞ്ഞശേഷം അതൊന്നും അല്ലാഹുവെക്കാള്‍ പ്രിയപ്പെട്ടതാകാന്‍ പാടില്ലെന്ന്‌ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

മറ്റാരെക്കാളും ഉപരിയായി അല്ലാഹുവെ സ്‌നേഹിക്കണമെന്ന്‌ പറയുന്നതിന്റെ കാരണങ്ങള്‍ അനേകം ഖുര്‍ആന്‍ സൂക്തങ്ങളില്‍ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്‌. അല്ലാഹു മനുഷ്യരെ അത്യധികം സ്‌നേഹിക്കുന്നു എന്നതു തന്നെയാണ്‌ ഒരു കാരണം. അവന്‍ കരുണാനിധിയും അത്യധികം സ്‌നേഹിക്കുന്നവനുമാണെന്ന്‌ 11:90 സൂക്തത്തിലും അവന്‍ ഏറെ പൊറുക്കുന്നവനും അത്യധികം സ്‌നേഹമുള്ളവനുമാണെന്ന്‌ 85:14 സൂക്തത്തിലും വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു. അല്ലാഹുവിന്റെ സ്‌നേഹം അവന്റെ അപാരമായ അനുഗ്രഹങ്ങളിലൂടെയാണ്‌ പ്രകടമാകുന്നത്‌. അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹം നിങ്ങള്‍ എണ്ണുകയാണെങ്കില്‍ നിങ്ങള്‍ക്കത്‌ തിട്ടപ്പെടുത്താന്‍ കഴിയില്ലെന്ന്‌ 14:34, 16:18 എന്നീ സൂക്തങ്ങളില്‍ പ്രസ്‌താവിച്ചിരിക്കുന്നു. ആകാശ ഗോളങ്ങളിലും ഭൂമിയിലും അല്ലാഹു സൃഷ്‌ടിച്ചു സംവിധാനിച്ച അസംഖ്യം വസ്‌തുക്കളും വസ്‌തുതകളുമാണ്‌ നമ്മുടെ നിലനില്‌പിനും സുസ്ഥിതിക്കും നിദാനം. അവയില്‍ പലതിനെയും വിവിധ ഖുര്‍ആന്‍ സൂക്തങ്ങളില്‍ പ്രത്യേകം പരാമര്‍ശിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. അത്യധികം സ്‌നേഹം നല്‍കുന്നവനെ അതിയായി സ്‌നേഹിക്കുക എന്നത്‌ ശരിയായ മാനവിക ധര്‍മമാകുന്നു.

സകല ജീവികളിലും സ്‌നേഹമെന്ന വികാരം സന്നിവേശിപ്പിച്ച സ്‌നേഹദാതാവാണ്‌ അല്ലാഹു. സഹജവാസനയായി ജന്തുപ്രകൃതിയില്‍ അല്ലാഹു സ്‌നേഹം സന്നിവേശിപ്പിച്ചതുകൊണ്ടാണ്‌ ജീവികളിലെ ഇണകള്‍ പരസ്‌പരം സ്‌നേഹിക്കുന്നത്‌. തള്ളകള്‍ കുഞ്ഞുങ്ങളോട്‌ വാല്‍സല്യം കാണിക്കുന്നതും. വിശേഷബുദ്ധിയുള്ള മനുഷ്യനെ സംബന്ധിച്ചേടത്തോളം സ്‌നേഹത്തിന്റെ പാരസ്‌പര്യം കൂടുതല്‍ മൂല്യവത്താകുന്നു. മനുഷ്യന്റെ വ്യക്തിത്വവികസനത്തില്‍ സ്‌നേഹത്തിന്‌ അനിതരമായ പങ്ക്‌ വഹിക്കാനുണ്ട്‌. മാതാപിതാക്കളില്‍ നിന്നും ജീവിതപങ്കാളിയില്‍ നിന്നും നിര്‍ലോഭമായ സ്‌നേഹം ലഭിച്ച ഒരു സ്‌ത്രീക്ക്‌ തന്റെ സന്തതികളിലേക്ക്‌ കലവറയില്ലാതെ സ്‌നേഹം സംക്രമിപ്പിക്കാന്‍ കഴിയും. മാതാപിതാക്കളുടെ സ്‌നേഹപരിലാളനകളേറ്റു വളരുന്ന സന്തതികള്‍ എല്ലാവരോടുംസ്‌നേഹപൂര്‍വം പെരുമാറുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത വ്യക്തികളായിത്തീരുമെന്നാണ്‌ അനുഭവം. സ്‌നേഹം പങ്കിട്ടുകൊണ്ട്‌ ബന്ധങ്ങള്‍ക്ക്‌ സ്‌നിഗ്‌ധതയേകുന്ന വ്യക്തികള്‍ സമൂഹത്തെ സംഘര്‍ഷങ്ങളില്‍ നിന്നും കാലുഷ്യങ്ങളില്‍ നിന്നും മുക്തമാക്കുന്നു.

സ്‌നേഹനിര്‍ഭരമായ ഇടപഴകല്‍ സമാധാനത്തിനും സംതൃപ്‌തിക്കും വഴിയൊരുക്കുന്നു. സ്‌നേഹദാരിദ്ര്യം അനുഭവിക്കുന്നേടത്ത്‌ ശാന്തിയും സ്വാസ്ഥ്യവും സ്ഥാപിക്കുക അസാധ്യമായിരിക്കും. കുടുംബസൗഖ്യത്തിന്‌ ദൈവദത്തമായ സ്‌നേഹം, കാരുണ്യം എന്നീ വികാരങ്ങള്‍ നിര്‍ണായകമാണെന്ന്‌ വിശുദ്ധ ഖുര്‍ആന്‍ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്‌. ``നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ സമാധാനപൂര്‍വം ഒത്തുചേരേണ്ടതിന്നായി നിങ്ങളില്‍ നിന്ന്‌ തന്നെ നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ ഇണകളെ സൃഷ്‌ടിക്കുകയും നിങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ സ്‌നേഹവും കാരുണ്യവും ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്‌തതും അവന്റെ ദൃഷ്‌ടാന്തങ്ങളില്‍ പെട്ടതത്രെ. തീര്‍ച്ചയായും അതില്‍ ചിന്തിക്കുന്ന ജനങ്ങള്‍ക്ക്‌ ദൃഷ്‌ടാന്തങ്ങളുണ്ട്‌'' (30:21).

അല്ലാഹു മനുഷ്യപ്രകൃതിയില്‍ സന്നിവേശിപ്പിച്ച സ്‌നേഹം, കാരുണ്യം എന്നീ വികാരങ്ങളാണ്‌ കുടുംബജീവിതത്തിലെ സമാധാനത്തിനും സംതൃപ്‌തിക്കും നിദാനമെങ്കിലും സ്‌നേഹത്തിന്‌ വിരുദ്ധമായ വികാരങ്ങളെ സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാന്‍ സാധിക്കുന്നവര്‍ക്ക്‌ മാത്രമേ കലവറയില്ലാത്ത സ്‌നേഹത്തിന്റെ ആദാനപ്രദാനങ്ങളിലൂടെ തികഞ്ഞ സമാധാനവും സംതൃപ്‌തിയും കൈവരിക്കാന്‍ കഴിയൂ.
അല്ലാഹുവെ അത്യധികം സ്‌നേഹിക്കുന്ന യഥാര്‍ഥ വിശ്വാസികള്‍ക്ക്‌ അല്ലാഹു സ്‌നേഹപൂര്‍വം സൃഷ്‌ടിച്ച സഹജീവികളെ സ്‌നേഹിക്കാതിരിക്കാന്‍ പറ്റില്ല. മനുഷ്യരിലും ജീവജാലങ്ങളിലും അല്ലാഹു സ്‌നേഹം സന്നിവേശിപ്പിച്ചതുകൊണ്ടാണ്‌ നമുക്ക്‌ ഇവിടെ സ്‌നേഹം ലഭിക്കുന്നത്‌. അതിനു പുറമെ സത്യവിശ്വാസികളും സല്‍കര്‍മകാരികളുമായിട്ടുള്ളവര്‍ക്ക്‌ പരമ കാരുണികനായ അല്ലാഹു പ്രത്യേകമായി സ്‌നേഹം ലഭ്യമാക്കുമെന്ന്‌ വിശുദ്ധ ഖുര്‍ആനില്‍ (19:96) പ്രത്യേകം വാഗ്‌ദാനം ചെയ്‌തിട്ടുമുണ്ട്‌. എന്നിട്ടും മുസ്‌ലിംകളില്‍ പലരുടെയും മനസ്സില്‍ സ്‌നേഹമല്ല അതിനെ നിഷ്‌പ്രഭമാക്കുന്ന വിദ്വേഷം, വൈരാഗ്യം, അസൂയ, മാത്സര്യം പോലുള്ള ദുര്‍വികാരങ്ങളാണ്‌ തെളിഞ്ഞുനില്‍ക്കുന്നത്‌.

അല്ലാഹുവിന്റെ സ്‌നേഹത്തണലില്‍ ജീവിക്കുന്ന സഹജീവികളോട്‌ പക വെച്ചു പുലര്‍ത്തുന്നത്‌ ഒരുതരത്തില്‍ അല്ലാഹുവോട്‌ തന്നെ വെറുപ്പ്‌ പ്രകടിപ്പിക്കലാണെന്ന യാഥാര്‍ഥ്യം ദുര്‍വികാരങ്ങളുടെ ദുസ്സ്വാധീനത്താല്‍ അവര്‍ വിസ്‌മരിച്ചുപോവുകയാണ്‌. അല്ലാഹുവിന്റെ പരമമായ സ്‌നേഹത്തെയും വിശ്വാസികള്‍ക്ക്‌ അവനോടുണ്ടാണ്ടായിരിക്കേണ്ട അതിശക്തമായ സ്‌നേഹത്തെയും സംബന്ധിച്ച ഖുര്‍ആനിക ആശയം പല വിശ്വാസികളുടെയും ഉള്ളില്‍ തട്ടിയിട്ടില്ല എന്നതാണ്‌ ഈ സ്ഥിതിവിശേഷത്തിന്‌ കാരണം. ചില പ്രബോധകര്‍ സ്‌നേഹമെന്ന സദ്‌വികാരത്തിന്‌ യാതൊരു ഊന്നലും നല്‍കുന്നേയില്ല. കര്‍മശാസ്‌ത്രപരമായ വിശദാംശങ്ങളില്‍ വിയോജിക്കുന്നവരെപ്പോലും വെറുക്കേണ്ടത്‌ ആദര്‍ശവ്യതിരിക്തതയുടെ താല്‍പര്യമാണെന്നാണ്‌ ചിലര്‍ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നത്‌.

നിഷേധാത്മകമായി ചിന്തിക്കുന്നവര്‍ക്ക്‌ ആരെയും വെറുക്കാന്‍ ചില കാരണങ്ങളുണ്ടാകും. രചനാത്മകമായി ചിന്തിക്കുന്നവര്‍ക്കാകട്ടെ എല്ലാവരെയും സ്‌നേഹിക്കാന്‍ അതിലേറെ കാരണങ്ങളുണ്ടാകും. പിതാവ്‌ തന്റെ ഒരാവശ്യം നിറവേറ്റിക്കൊടുക്കാത്തതിന്റെ പേരില്‍ അദ്ദേഹത്തെ വെറുക്കുന്ന മകനെക്കുറിച്ച്‌ ആലോചിച്ചുനോക്കൂ. പോസിറ്റീവായി ചിന്തിക്കാന്‍ തയ്യാറായാല്‍ പിതാവ്‌ ചെയ്‌ത ആയിരക്കണക്കില്‍ ഉപകാരങ്ങള്‍ അവന്‌ അനുസ്‌മരിക്കാനുണ്ടാകും. സ്‌നേഹിക്കാനുള്ള ആ ന്യായങ്ങളൊക്കെ വിസ്‌മരിച്ചുകൊണ്ടോ അവഗണിച്ചുകൊണ്ടോ ആണ്‌ അവന്‍ പിതാവിനെ വെറുക്കുന്നത്‌. ഒരു വേദനയുടെയോ ഒരു രോഗത്തിന്റെയോ പേരില്‍ ചിലര്‍ പടച്ചവനെ വെറുക്കുന്നതും ഇതുപോലെ തന്നെ. ആദര്‍ശവിശകലനത്തില്‍ സ്രഷ്‌ടാവും സൃഷ്‌ടികളും തമ്മിലും സൃഷ്‌ടികള്‍ അന്യോന്യവുമുള്ള സ്‌നേഹത്തിന്റെ പാരസ്‌പര്യത്തിന്‌ വലിയ ഊന്നല്‍ നല്‍കിയാലേ വിശ്വാസികളുടെ മനസ്സ്‌ വെറുപ്പിന്റെ ആധിപത്യത്തില്‍ നിന്ന്‌ മോചിതമാകൂ. അല്ലാഹുവെ അതിശക്തമായി സ്‌നേഹിക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞാല്‍ അവന്റെ വിധിവിലക്കുകള്‍ അവന്റെ പരമമായ സ്‌നേഹത്തിന്റെ താല്‍പര്യമാണെന്ന്‌ ബോധ്യമാകും. മനുഷ്യര്‍ക്ക്‌ ആത്യന്തികമായി ഗുണമുണ്ടാക്കുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ മാത്രമേ സ്‌നേഹനിധിയായ രക്ഷിതാവ്‌ കല്‍പിക്കുകയുള്ളൂ. യഥാര്‍ഥത്തില്‍ പ്രത്യക്ഷമോ പരോക്ഷമോ ആയ തിന്മ അടങ്ങിയ കാര്യങ്ങള്‍ മാത്രമേ അവന്‍ നിരോധിക്കുകയുള്ളൂ.

അല്ലാഹുവെ അതിരറ്റു സ്‌നേഹിക്കുന്നുവെന്നോ പ്രേമിക്കുന്നുവെന്നോ അവകാശപ്പെടുന്ന സൂഫി ത്വരീഖത്തുകാര്‍ക്ക്‌ പറ്റിയ തെറ്റ്‌, മനുഷ്യരോട്‌ അത്യന്തം സ്‌നേഹമുള്ള അല്ലാഹു അവരുടെ സര്‍വതോന്മുഖമായ നേട്ടത്തിനും വിജയത്തിനും വേണ്ടി നല്‍കിയ നിയമസംഹിതയെ അവഗണിച്ചു സ്വന്തമായി മോക്ഷമാര്‍ഗം ആവിഷ്‌കരിച്ചുവെന്നതാണ്‌. മുഹമ്മദ്‌ നബി(സ) അല്ലാഹുവിന്റെ നിര്‍ദേശപ്രകാരം ആജ്ഞാപിച്ചതെല്ലാം നല്ല കാര്യങ്ങളാണെന്നും ചീത്തകാര്യങ്ങള്‍ മാത്രമേ അദ്ദേഹം വിലക്കിയിട്ടുള്ളൂവെന്നും വിശുദ്ധ ഖുര്‍ആനിലെ 7:157 സൂക്തത്തില്‍ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്‌. അല്ലാഹുവെ അതിയായി സ്‌നേഹിക്കുന്നതിന്റെ അനിവാര്യതാല്‍പര്യമാണ്‌ അവന്റെ ഗുണകാംക്ഷാനിര്‍ഭരമായ നിയമത്തെ പൂര്‍ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിക്കുക എന്നത്‌.

അല്ലാഹുവെയും അവന്‍ സ്‌നേഹപൂര്‍വം പരിപാലിക്കുന്ന സൃഷ്‌ടികളെയും കലവറയില്ലാതെ സ്‌നേഹിക്കാന്‍ നമുക്ക്‌ കഴിഞ്ഞാല്‍ നമ്മുടെ മനസ്സില്‍ സമാധാനവും സംതൃപ്‌തിയും നിറയും. അശാന്തിയും അസന്തുഷ്‌ടിയും നീങ്ങും. സ്‌നേഹനിധിയായ രക്ഷിതാവിങ്കലേക്ക്‌ മനുഷ്യന്‍ തിരിച്ചുപോകേണ്ടത്‌ മനസ്സില്‍ സമാധാനവും സംതൃപ്‌തിയും നിറഞ്ഞ നിലയിലാണ്‌. ``ഹേ, സമാധാനമടഞ്ഞ ആത്മാവേ, നീ നിന്റെ രക്ഷിതാവിങ്കലേക്ക്‌ സംതൃപ്‌തമായും സംപ്രീതമായും മടങ്ങിക്കൊള്ളുക. എന്നിട്ട്‌ എന്റെ അടിയന്മാരുടെ കൂട്ടത്തില്‍ പ്രവേശിച്ചുകൊള്ളുക. എന്റെ സ്വര്‍ഗത്തില്‍ പ്രവേശിച്ചുകൊള്ളുക.'' (വി.ഖു 89:27-30)